July 29, 2007 “Siangbawi te upat le cawnglawmhnak Zarhpini”

 

Sermon: Vailamtah (Cross)

Bible relnak: *Jesuh nih cun a zultu cu a thawh hna i “Ahohmanh nih zulh nan ka duh ahcun, nanmah le nanmah nan i philh i nan vailamtahnak nan i put i nan ka zulh a herh (Matthai 16:24).

 

*Kan leiba ttialnak ca cu a chung i a um mi upadi he khan a hrawh dih cang i vailamtahnak cung i a khenhchihnak thawng khan kanmah dontu si ti lo ding khan a hlonh (Kolose 2:14).

 

*Jesuh kha fek tein i zohchih u, Amah cungah kan zumhnak cu a hramthok in a dongh tiang a um. Hmailei lunglomhnak a ruahchan mi ruangah khan vailam cung i thih ningzahnak cu zeihmanh ah a rel lo i a tu cu Pathian bawitthutdan orhlei kam ah khan a hung tthu cang (Hebru 12:2).

 

Calvary (Golgotha)

      Vailamtah kong chim tikah Calvary kong chim loin kaltaak awk a ttha lo. Calvary (Golgotha) cu Jesuh Khrih an thahnak tlang ih a min a si. Jerusalem hau leng ah a um. A hmun set a fiang lo an ti. Latin holh in Calvariae Locus, Greek holh in Κρανιου Τοπος (Kraniou Topos), Aramaic holh in Gûlgaltâ, timi luruh hmun a si. Minung luruh an pumh nak a si caah, a si lo ah, a hmunhma kha minung luruh a lawh caah hi min a putnak a si lai an ti.

      *Misual mi hna an thahnak hmun a si.

      Vailamtahnak cu misual mi hna hremnak fakpi tuar bu in an thahnak hna a si. Biakam Hlun chan ahcun misual mi hna hi lung in an den hna. A thil in an thil hna (impalement). An ruak kha thing cungah an thlai tawn. Pathian chiatserhmi an si tiah an ruah. An ruak cu zan khua deu a um lai lo. Cu ni lila ah nan phum lai (Deuteronomy 21:22-24; Joshua 10:26).

      Vailamtahnak cu Phoenician, Carthaginian mi hna nih sal, misual le mifir (bandits) pawl thahnak ah an hman. Rommi nih biatak tein an hman. Nain, anmah Rommi ngai cu an that tuk hna lo. Greek mi nih an rak hman ngai.

1)Alexander, the Great (Greek ralbawi minthang bik pakhat) (July 20, 356 - June 10, 223 BC) nih minung 2000 kha vailam a tah hna, Tyre khua a rawk lio ah. 

2) Palestine kha Greek le Rommi nih an uk chung ah Judah mi uktu Alexander Jannaeus nih amah a dotu Farasi mi 800 kha Bethome ah vailam a tah hna. Peter cu vailam ah tah a si. Paul cu a hngawng in an cik tiah an ti mi hi an rak tuah tawn mi an phung ning tein a si. 

      Sual an phawt mi hna cu saphawh hri in an tuk hna, an hrem hna. Vailamtah a tung kha an put ter hna. Khua leng ah an kalpi hna. An hmai ah mi pakhat nih an reng (title) an ttial mi kha an put. Jesuh Khrih zong sual an phawt tikah “Judah siangpahrang” tiah Pilot nih a rak ttial piak.

      Rome ramuk bawi a nganbik Constantine I (February 27, 280 – May 22, 337 AD) cu khrihfa a can tikah Rom rampi kha khrihfa ram ah a ser i vailamtah cu hmelchunhnak thiang (sacret symbol) ah a hman. Rom ram chungah vailamtah kha hremnak le mithahnak ah hman mi phung kha a hrawh.

Khrih le Vailam: 

      Jesuh Khrih cu Judah mi nih thah ding tlak in a sualnak a phunphun in an kawl. Lam dang in a sualnak an hmu kho lo. Rome cozah an do tu hna asi tiin an leirawi. Pilat nih “Judah mi hna siangpahrang cu na si maw? tiah a hal. Jesuh nih “nangmah nih pei na ti cu” tiah a ti. Pilat nih “hi pa hi a sualnak pakhat hmanh ka hmu lo” a ti. Jesuh cu Herod nih a uk mi peng Nazareth khua mi a si kha a hngalh caah Herod sin ah a kuat. Herod nih Jesuh kong a theih lengmang caah hmuh a duh ngai. “Khuaruahhar thil a tuah lai” tiah a rak ruah. Zeirello in an nihsawh hnu ah Pilat sinah a kuat tthan. “Hi pa nih hin thah awk tlak thil pakhat hmanh a tuah mi a um lo” tiah mipi kha a ti hna. Mipi nih khuachung hnahnawhtu le lainawngpa Bar-Arbas kha thlah ko, Jesuh cu vailam ah khenh ko , tiah an au. An chim hnu ah cun cozah ral (enemy of state) asi tiin sual an phawt. Vailam ah thah ding in mipi sin ah a pek hna. 

      Vailamtung cu Jesuh caah a rit tuk. A phur kho lo. Sairin khuami Simon kha an put ter. Pum lawng in an chiah hna. Vawlei ah Vailamtung cungah an ttem chih hna. Thir an khenh hna. Vailamtung cu an phun. An velhnak vual le hmarung pinah rawlttaam le tihal in an thi. An thih khawh lo ahcun an ke khiah chap an hau. Misual pahnih cu an tuah hna. Khrih tu cu a thi cang.

Vailamtah Bia:

      Khamhnak Thawngttha a si. Paul nih cun:

Vailamtah le Chinmi hna Siangbawi:

      Hi Khrih vailamtahnak cu Rev. Arthur & Laura Carson nih March 15, 1899 ni ah Hakha khua ah an rak phun hmasa bik. Kum 108 le thla li le ni hleili a si cang. Hi Vailamtahnak thawngttha cu siangbawi pasarih nih Lairam hmun kip ah an aupi. A hnu bik siangbawi cu Rev. Dr. Robert & Elizabeth Johnson an si. 1966 kum ah Burmese Ralhrang Bawi rual nih an dawi hna. Hi kum in Thawngttha chim khawhnak innka cu khar a si. Siangbawi nu le pa nih nihin tiang a kan nunpi. Cauk tthattha in kan Laimi khrihfa tuanbia rolung an kan phun piak. Nihin ah upat le cawnglawmhnak Bawi Khrih min in kan pek hna.

      Hi lio caan ah Lairam cu ram mui taktak a rak si. Tappi kam ah thurhnom taktak in a ei ding mi kan si. Thlapa le arfi ceunak long kha aa rinh mi kan si. Tthal caan ah mei a kang i zan ah tlang kip ah a ceu mi meitlan long khi Lairam ceunak a si. Kan siangbawi te hi vunrangmi an si. An ram a ttha. Nuhrinnak in kan i tlaihnak a um lo. Siangbawi te nih kan Lairam ah hi tluk harnak tuar in Vailamtah an put khawh mi hi anmah tthawnnak in a si lo. Khrih vailamtah tthawnnak ruangtu ah a si. Mithiang pa Paul nih cun “Khrih ca rianttuan thiah nan si tikah hin, a zumh lei long in si lo in a ca i temh innak hmuh ding zong a si chih” (Filipi 1:29) tiah a ti. Khrih caah Vailam tung put ding ah fialnak aw an theih tikah a caah tem in ding kha an hmuh cia ko. Cu ti cun, Lairam fing le tlang cungah an rak kai. Siangbawinu Laura Carson cu Hakha khua an phak zan ah a ttah sek len. Siangbawipa Arthur kha “kan umpi kho lai lo, kan umpi kho lai lo” a ti. Nihin ah Laura milthli nih Lairam a hrin ter cang. Khrih vailamtahnak cu a bir ter.

      Khrih thawngttha nih kan ram a ceu ter hnu long ah Lairam nih dawhnak a ngei kho. Chinmi nih dawhnak kan ngei kho. Thinlung le thlarau in a thok i khua le ram dawhnak tiang a chuak. Nihin ah mi tampi nih “Maw Lairam, na duh i thim cang tuah, Na Bawipa rianttuan maw na thim deuh lai, Hlan pipu hna rianttuan dah na thim lai?” tiah kan turh len khawh cang. 

      Maw Jerusalem tiah Bible ah kan hmuh tawn. A khua le ramnak in a chung ummi minung hi a sawh deuh tawn. Lairam kan ti tikah a hmun le ram si lo in a minung Laimi (Chinmi) hi a kan ti duh mi a si. 

Kannih kan i put mi vailamtah:

      Jesuh Khrih nih “Ahohmanh nih zulh nan ka duh ahcun nanmah le nanmah nan i philh i nan vailamtah nan i put i nan ka zulh a herh” tiah a ti (Matthai 16:24). Peter nih a thihnak le teminnak ding kong a chim mi a thei kho lo. “Bawipa, hi thil cu Pathian nih na cungah tlun ter sawh hlah seh” a ti. Jesuh nih “Setan, ka sinah um hlah. Na ruahnak hi Pathian ruahnak si lo in minung ruahnak a si caah ka caah dawntu na si,” tiah a ti. 

      Rommi, Greekmi le Judah mi hna caah vailamtahnak cu kan theih dih cang. Misual mi hremnak a si. Kannih Laimi caah hi bantuk thihnak cu phung ah kan i ngeih bal lo. Jesuh Khrih nan vailamtah i put ulaw ka zul u, a ti tikah a chim duh mi kan hngal kho maw? Peter nih a theih piak lo. A theih piak duh lo zong a si kho. Jesuh nih cun a thih ding mi a hmuh cia. Vailamtah cu a mitthlam ah a cuang cang. Khrih a thihnak lo cun Vancung pennak aa hung kho lai lo ti kha a hngalh. Vailam le Vancung pennak aa tthen khawh lo kha a hngalh. Vailamtahnak cu Pathian nih a tinh piak mi (a part of divine purpose) a si kha a hngalh. 

      A dawt zultu hna nih an theih piak lo. Nan vailam kha i put u tiah ati tikah Jesuh Khrih thahnak ah hman mi tung le thilri kha nan i put lai tinak a si. Vailamtahnak ah a tuarnak kha tuar ve ding in i tiim u tiah a ti duh mi hna a si.

      Kan siangbawi te hna nih har tuk in an rak put mi Vailamtah hi awl tuk in kan pu sual maw ti cu kan ruah a hau cang. Paul nih cun “a zumh lei lawng a si lo, a ca i temh innak hmuh ding zong a si chih” a tinak kan chim cang. “Temh innak aa tel lo mi vel cu man aa deng tuk mi vel (cheap grace) a si” timi bia a chim lengmang mi, Nazi regime a doh i Adolf Hitler kut in kum 39 a si lio ah thah a tuarmi Pastor Dietrich Bonhoeffer bia cu chim lengmang a si. A thei mi kan tampi cang.   Harnak tuar kong ah, Hitler kut in a thi mi Bonhoeffer kong cu Laimi kan caah tahchunh ttha zong a si rih lo. Pathian rianttuanmi hna zong an ralchia tuk ti ding hmanh kan si rih lo. Sullam ngei lo in Kawl ralkap kut in thi ding kan si lo. Dot tamtuk kan ba rih. Kan miphun nih hin Khrih vailamtah cu tthawnnak ah kan hmang kho rih lo. Tthennak tiang ca long ah kan hman khawh rih. Vailamtah thinlungput kan ngei kho rih lo. Kanmah vailamtah long a pu rih mi kan si. Nunnak in harnak tuar cu chim lo, Pathian thawngttha chimnak caah kan ngeih thil hmanh kan siang kho taktak rih lo. Kan Lairam ah Pathian thawngttha in rianttuan ding tamtuk a um. Thazang le chawva hmanh in aa siang rih lo mi hna nih nunnak in harnak tuar ding kong cu chim awk a um lo tluk a si rih. 

      Mi nih harnak tuar in an thih hnawh ngam mi cu an zumhnak ruangah a si. Zumh hmasa lo in cun tuarnak thinlung a um kho lo. Khrih vailamtah hi pu ve ding in zumhnak kan ngeih hmasa a hau. Khrih le a vailamtah cu kan tthawnnak a si tiang in kan ruah tthan a hau. Kan nunpi a hau. Kan caah nunnak a pe mi le harnak a tuar mi kan siangbawi te hna kong zong kan ruah tthan a hau. Khrih vailamtah pu ngam ve ding in. Bawipa nih thluachuah kan pe cio seh! Amen.